Nieprzypadkowa zbieżność - w jednej galerii otwarte zostały w tym samym
czasie dwie wystawy wykorzystujące fotografię i wideo do uchwycenia
interesująco pokrewnych zjawisk. Projekty: Kiedy inny staje się swoim
(Alicja Żebrowska) i Obrońcy (Ilija Chichkan & Piotr Wyrzykowski)
powstały niezależnie, a Bożena Czubak doprowadziła jako kurator do ich
pokazu w gdańskiej Łaźni" (20.07 - 25.08.2002). Dla refleksji
powstała nowa jakość.
Kiedy inny staje się swoim jest kolejną pracą Alicji Żebrowskiej z cyklu
o tym samym tytule. Dotyczy jednej rzeczywistej osoby, która wbrew biologicznemu
zdeterminowaniu podjęła ryzyko radykalnego rozstrzygnięcia o swojej
tożsamości i przebyła kilka lat temu operację zmiany płci. Czuje się
teraz w pełni kobietą, posługuje się kobiecym imieniem, którego na terenie
sztuki nie ujawnia, przyjmijmy umownie, że nazywa się Ewa. Pokaz zrealizowany
przez Żebrowska składał się z dwóch znacząco odmiennych części.
Pierwszą stanowiły trzy fotograficzne obrazy -dużego formatu barwne
przezrocza, ilfochromy, umieszczone na tablicach świetlnych. Prezentowały
starannie wystylizowane akty Ewy, przeglądającej się w lustrze. To ona
zdecydowała o ich charakterze i aranżacji. Wprawnie dobrany układ ciała,
oświetlenie i spokojne, aprobujące własną postać spojrzenie stworzyły
przekonujący wizerunek kobiety. Wizerunek jakby zgadujący upodobania
mężczyzn preferujących estetykę wyrafinowanych reklam.
Fotografie nie pozwalają rozpoznać do jakiego stopnia związana jest
tym wizerunkiem tożsamość przedstawionej osoby. Tej relacji dotyczy
w znacznym stopniu prezentowana w oddzielnej sali druga część pokazu
Kiedy inny staje się swoim. Jest to czarno-biały, wyjątkowo kreacyjny
film wideo Alicji Żebrowskiej, przynoszący dużą dawkę ważnego dla sprawy
materiału dokumentalnego. Przenikające się fotografie, fragmenty filmów
i wypowiedzi Ewy przedstawiają i jakby
Fotografie nie pozwalają rozpoznać do jakiego stopnia związana jest
tym wizerunkiem tożsamość przedstawionej osoby. Tej relacji dotyczy
w znacznym stopniu prezentowana w oddzielnej sali druga część pokazu
Kiedy inny staje się swoim. Jest to czarno-biały, wyjątkowo kreacyjny
film wideo Alicji Żebrowskiej, przynoszący dużą dawkę ważnego dla sprawy
materiału dokumentalnego. Przenikające się fotografie, fragmenty filmów
i wypowiedzi Ewy przedstawiają i jakby rozwarstwiają różne pokłady jej
emocji, wrażeń, przekonań. W trakcie swoistego seansu wyzwolenia postać
ta ujawnia coraz to inne segmenty swojej osobowości. Poznajemy jej urazy
z przeszłości, obecną profesjonalną aktywność przy realizacji pokazów
mody, relacje ze środowiskiem, w którym pracuje, milczący dystans postronnych
obserwatorów, ale przede wszystkim poszukiwanie postawy wobec samej
siebie. Niejednokrotne połączenia w jednym kadrze dwóch lustrzanych
wersji jednej sekwencji filmowej sugerują dwie strony osobowości Ewy
usiłujące osiągnąć pełen kontakt ze sobą. Struktura zmieniających się
kadrów porywająco demonstruje liczne możliwości języka wizualnego, bazującego
na zwykłej fotografii i prostych a zaskakujących rozwiązaniach. Film
fascynuje nie mniej niż osobowość Ewy. Pamiętając cały czas o głębokiej
przemianie, jaką przeszła, nieuchronnie tropimy detale ujawniające jej
męskie lub kobiece gesty, ruchy dłoni, rodzaje spojrzeń, mimikę. Ale
w rezultacie pojawia się świadomość, że niezależnie od proporcji między
męskim i kobiecym kodem zachowań jakie ujawnia, najważniejsze jest wewnętrzne
poczucie tożsamości tej osoby, okupione fizycznym i emocjonalnym bólem.
Tożsamość Ewy ukazana w filmie sugeruje jej głębszą przemianę niż wizerunek,
który przedstawiła na fotografiach swoich aktów.
|